Wielka obniżka cen paliw, ale z długą listą „ale”. Co ukrywa rządowy program?
Prezydent Karol Nawrocki podpisał rządową ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych (tzw. windfall tax), co natychmiast uruchomiło zapowiadany przez premiera Donalda Tuska program osłonowy „Ceny Paliwa Niżej” (CPN). Minister finansów Andrzej Domański oraz szef resortu energii Miłosz Motyka poinformowali, że dzięki błyskawicznemu obniżeniu stawek podatku VAT do 8% i cięciom akcyzy, ceny na stacjach benzynowych spadną o 1,20–1,30 zł na litrze już od najbliższego weekendu (3–5 października).
Minister energii opublikował oficjalne obwieszczenie, w którym ustalił pierwsze limity kosztów tankowania:
-
- Benzyna Pb95: maksymalnie 6,73 zł/l
- Benzyna Pb98: maksymalnie 7,59 zł/l
- Olej napędowy (Diesel): maksymalnie 7,88 zł/l
Choć dla kierowców zmagających się dotychczas z rekordową drożyzną (8,19 zł za benzynę i 9,14 zł za diesel) brzmi to jak potężna ulga, ekonomiści i eksperci rynkowi ostrzegają, że system niesie za sobą potężne ryzyka ekonomiczne i prawne.
Główne wątpliwości i zagrożenia programu:
Główne wątpliwości i zagrożenia programu:
Trybunał Konstytucyjny na ścieżce wojennej
Mimo złożenia podpisu, prezydent Karol Nawrocki skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej. Pałac Prezydencki wciąż podnosi zarzut, że przepisy naruszają fundamentalną zasadę lex retro non agit (prawo nie działa wstecz). Nowa danina ma bowiem opodatkować zyski wypracowane wstecznie od marca 2026 roku. Ewentualne uznanie ustawy za niekonstytucyjną wywróci cały system finansowania obniżek do góry nogami.
Budżetowa dziura bez dna
Według rządowych założeń, nowy 60-procentowy podatek od nadzwyczajnych zysków ma przynieść budżetowi około 4 miliardy złotych. Tymczasem szacunki pokazują, że dotychczasowe funkcjonowanie programów osłonowych kosztowało państwo już 5,2 miliarda złotych. Zebrana kwota nie wystarczy więc na trwałe utrzymanie tak głębokich dopłat przy gigantycznym deficycie budżetowym państwa.
Hurtowy odwet koncernów na wolnym rynku
Ustawa uderza przede wszystkim w Grupę Orlen, która wstępnie oszacowała swoje zobowiązanie z tytułu windfall tax za okres od marca do sierpnia na kwotę 2 miliardów złotych. Ustawa ogranicza marże detaliczne, ale nie kontroluje w pełni wolnocłowych marż rafineryjnych w hurcie. Eksperci ds. energetyki obawiają się, że potężne koncerny spróbują zrekompensować sobie straty poprzez podniesienie cen hurtowych, co całkowicie zneutralizuje korzyści z obniżonego VAT-u i akcyzy.
Widmo pustych dystrybutorów
Wprowadzenie systemu cen maksymalnych ogłaszanych przez ministerstwo każdego dnia to drastyczna ingerencja w wolny rynek. Analitycy rynku paliw ostrzegają, że jeśli sztucznie zaniżone ceny krajowe przestaną odpowiadać realiom rynkowym, importerom przestanie opłacać się sprowadzanie paliwa z zagranicy. Może to doprowadzić do sytuacji, w której paliwo będzie tanie, ale fizycznie zabraknie go na stacjach.
Zależność od globalnych potęg
Główną przyczyną rekordowych cen paliw pozostaje sytuacja geopolityczna na Bliskim Wschodzie oraz blokada cieśniny Ormuz, przez którą przepływa 20% światowych dostaw ropy. Choć rynki zareagowały lekkim optymizmem na próby dyplomatycznego zażegnania kryzysu przez USA, sytuacja międzynarodowa pozostaje skrajnie niestabilna. Żadne wewnętrzne, polskie mechanizmy podatkowe nie ochronią nas przed nagłym, ponownym wystrzałem cen baryłki ropy Brent na światowych giełdach.
Źródła:
-
- Business Insider Polska, Są maksymalne ceny paliw na weekend. Minister energii ogłasza: https://businessinsider.com.pl/prawo/podatki/orlen-zaplaci-miliardy-podatku-karol-nawrocki-podjal-decyzje/d4f2vdm
- Money.pl, Błyskawiczny ruch rządu. Wiadomo, kiedy ogłoszą maksymalne ceny: https://www.money.pl/gospodarka/rzad-ruszyl-z-praca-okolo-poludnia-cena-maksymalna-paliw-na-nastepny-dzien-7335614797441344a.html
- Energetyka24, Prezydent podpisał ustawę, ale kieruje ją do TK. Dwa plany na tańsze paliwa pod lupą ekspertów: https://energetyka24.com/surowce/ropa/prezydent-podpisal-ustawe-ale-kieruje-ja-do-tk-dwa-plany-na-tansze-paliwa-pod-lupa-ekspertow
- Rzeczpospolita: Prezydent podpisał, paliwo stanieje. Minister finansów: W weekend ceny w dół: https://energia.rp.pl/surowce-i-paliwa/art45238121-prezydent-podpisal-paliwo-stanieje-minister-finansow-w-weekend-ceny-w-dol
- OKO.press, Nawrocki podpisał ustawę o nadmiarowych zyskach firm paliwowych. Na złość rządowi?: https://oko.press/na-zywo/na-zywo-relacja/nawrocki-podpisal-ustawe-o-nadmiarowych-zyskach-firm-paliwowych-na-zlosc-rzadowi
