Szybsza sprawiedliwość i rekompensata. Rząd przyjmuje reformę Kodeksu postępowania karnego
Rada Ministrów przyjęła kluczowy projekt zmian w przepisach ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy, przedłożony przez Ministra Sprawiedliwości. Głównym celem reformy jest przyspieszenie postępowań karnych, odciążenie sądów i prokuratur oraz ułatwienie pokrzywdzonym szybkiego odzyskania należnych im rekompensat. Reformę, która ma wejść w życie 1 kwietnia 2027 roku, oparto na prostej zasadzie: im szybsza współpraca oskarżonego z wymiarem sprawiedliwości, tym łagodniejsza kara.
Główne filary zmian w procedurze karnej
Projekt wprowadza kilka innowacyjnych mechanizmów ugodowych, które znajdą zastosowanie w sytuacjach, gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą żadnych wątpliwości.
-
- Wymiar kary zależny od czasu: Przepisy wprowadzają zasadę, według której stopień łagodzenia kary będzie ściśle powiązany z momentem zawarcia ugody. Im szybciej oskarżony pójdzie na współpracę i naprawi szkodę, tym na większe ustępstwa ze strony sądu może liczyć.
- Szersze dobrowolne poddanie się karze: Porozumienie prokuratora, oskarżonego i pokrzywdzonego będzie mogło zostać zawarte na szerszą skalę niż dotychczas, również na etapie samej rozprawy sądowej w toku postępowania dowodowego. Sąd za każdym razem zbada jednak, czy ugoda jest sprawiedliwa.
- Wzmocnienie mediacji: Nowe prawo silniej stawia na polubowne rozwiązywanie konfliktów przy wsparciu bezstronnego mediatora, dopuszczając równolegle zawieranie ugód pozaprocesowych.
Instytucja „umorzenia ugodowego” oraz sprawy drobne
Zupełną nowością w polskim prawie będzie możliwość ugodowego umorzenia postępowania przez prokuratora. Dotyczyć to będzie wyłącznie wąskiej grupy przestępstw (głównie przeciwko mieniu oraz czynów nieumyślnych) i zostanie obwarowane twardymi warunkami:
-
- Oskarżony musi być osobą niekaraną wcześniej za przestępstwo umyślne.
- Konieczne jest zawarcie formalnej ugody i całkowite naprawienie szkody.
- Prokurator zyska prawo do uzależnienia decyzji od wpłaty świadczenia na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 1 000 zł do 20 000 zł.
Dla najmniej poważnych przestępstw o małym ciężarze gatunkowym, w których nie ma osoby pokrzywdzonej, przewidziano odrębny mechanizm szybkiego umorzenia. Pozwoli to całkowicie ominąć długotrwałą i kosztowną machinę procesu sądowego.
Efekty dla obywateli i wymiaru sprawiedliwości
Jak tłumaczy wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha, proponowana reforma pozwoli odciążyć sędziów i prokuratorów, dając im czas na zajęcie się najcięższymi zbrodniami. W sprawach oczywistych i prostych pokrzywdzeni obywatele nie będą musieli latami czekać na wyrok, a zwrot skradzionych pieniędzy czy odszkodowanie trafi w ich ręce znacznie szybciej.
Źródła:
-
- Ministerstwo Sprawiedliwości, Sprawniejsze postępowania karne i szybsza rekompensata dla pokrzywdzonych. Rada Ministrów przyjęła projekt zmian w przepisach, komunikat z dnia 08.09.2026 r. (gov.pl): https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/sprawniejsze-postepowania-karne-i-szybsza-rekompensata-dla-pokrzywdzonych-rada-ministrow-przyjela-projekt-zmian-w-przepisach
